Dwa laury Kolberga dla Cieszyńskiego. Wisła i Kończyce Małe na liście

Wśród trzynastu nazwisk i nazw zespołów wyróżnionych w tym roku Nagrodą im. Oskara Kolberga są aż dwa z powiatu cieszyńskiego. To rzadki układ nawet w skali kraju – do Warszawy pojadą Zuzanna Bujok od Tkocza z Wisły i Regionalny Zespół Śpiewaczy „Małokończanie” z Kończyc Małych. Wyróżnienie trafia do ludzi, którzy od lat pilnują pieśni, gwary, stroju i obrzędów, zanim znikną z codziennego użycia. W stolicy ich praca zostanie pokazana nie jako skansen, lecz jako żywa część regionu.

• Zuzanna Bujok od Tkocza i wiślańska pamięć zapisana w gwarze
• Małokończanie od czterech dekad zbierają pieśni i stroje Śląska Cieszyńskiego
• Warszawska gala pokaże skalę wyróżnienia dla regionu

Zuzanna Bujok od Tkocza i wiślańska pamięć zapisana w gwarze

Zuzanna Bujok od Tkocza od lat należy do tych osób, które nie tylko pamiętają dawną kulturę, ale też przekazują ją dalej. Urodzona w 1940 roku w jednej z najbardziej znanych rodzin góralskich w Wiśle, dorastała w domu, w którym warsztat tkacki, młyn i tartak były częścią codzienności, a nie dekoracją na specjalne okazje.

Od dzieciństwa towarzyszyły jej pieśni, opowieści i wiślańska gwara. Właśnie w niej tworzy do dziś – pisze wiersze, opowiadania i gawędy, a przez lata odtwarzała również najstarsze pieśni śpiewane niegdyś w Wiśle wyłącznie z pamięci. To ważne, bo taki repertuar najłatwiej znika tam, gdzie nie ma już osób, które potrafią go zanotować, zaśpiewać i objaśnić.

Bujok od Tkocza założyła też kilka zespołów i grup śpiewaczych – męski Tkocze, dziecięcy zespół Mali Tkocze oraz żeńską grupę Stejizbianki. W repertuarze tej ostatniej znalazły się między innymi utwory ze Starego Kancynołu, czyli zbioru pieśni religijnych, który przez lata towarzyszył mieszkańcom podczas zwykłych domowych zajęć.

Jej działalność nie kończy się na śpiewie. Od najmłodszych lat szyje stroje regionalne, haftuje wiślańskie czepce, wyszywa żywotki i odnawia najstarsze zachowane egzemplarze. Prowadzi też warsztaty hafciarskie oraz pokazuje, jak zakładano tradycyjne czepce. Do tego dochodzi praca z dziećmi – przekazywanie gwary, zwyczajów i dawnych obrzędów, w tym chodzenia Pastuszków i Moiczkuli, które odtworzyła wraz ze strojami i rekwizytami.

Małokończanie od czterech dekad zbierają pieśni i stroje Śląska Cieszyńskiego

Regionalny Zespół Śpiewaczy „Małokończanie” działa od 1984 roku i od początku budował swój repertuar na pieśniach ludowych Śląska Cieszyńskiego. Członkowie zespołu szukali dawnych utworów, porządkowali je i włączali do występów, dzięki czemu ich śpiew stał się czymś więcej niż koncertowym programem – stał się nośnikiem lokalnej pamięci.

Równolegle zespół odnawiał i odtwarzał historyczne stroje cieszyńskie. To praca wymagająca cierpliwości i wiedzy, ale też konsekwencji, bo bez takich działań wiele elementów regionalnego ubioru znikałoby z praktyki scenicznej i edukacyjnej. W przypadku Małokończan ważny jest też styl wykonywania pieśni – a cappella, bez instrumentów, z naciskiem na naturalne brzmienie głosów i gwarę cieszyńską.

Od 1999 roku grupą kieruje Urszula Wierzgoń, związana z zespołem od 1986 roku. Pod jej prowadzeniem Małokończanie pojawiali się na najważniejszych wydarzeniach folklorystycznych i zdobywali nagrody, w tym dwukrotnie drugie miejsce podczas Ogólnopolskiego Festiwalu Kapel i Śpiewaków Ludowych w Kazimierzu Dolnym. Ich dorobek zapisano też na kasetcie „Cieszyńskie pieśniczki” oraz płytach „W tych naszych Kończycach…” i „Zaśpiywejcie s nami”.

Zespół prowadzi również działalność edukacyjną. Przypomina dawne obrzędy, prezentuje stroje i przekazuje repertuar młodszym pokoleniom. W praktyce oznacza to, że pieśni z Kończyc Małych nie zostają tylko na scenie – trafiają dalej, razem z wymową, frazą i lokalnym sposobem śpiewania.

Warszawska gala pokaże skalę wyróżnienia dla regionu

Uroczysta gala 51. Nagrody im. Oskara Kolberga odbędzie się w piątek, 3 lipca 2026 roku, o godz. 13.00 na Zamku Królewskim w Warszawie. Laureaci otrzymają pamiątkowe medale, haftowane dyplomy i nagrody finansowe, a całość będzie transmitowana na żywo na kanale YouTube Narodowego Instytutu Muzyki i Tańca.

Tego samego dnia o godz. 19.00 w Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej rozpocznie się Koncert Laureatów. Wystąpią na nim między innymi Małokończanie, więc pieśni znane z Kończyc Małych zabrzmią w samym centrum Warszawy, przed publicznością znacznie szerszą niż ta, która zwykle spotyka się na lokalnych przeglądach.

• 3 lipca 2026 roku, godz. 13.00 – gala wręczenia nagród na Zamku Królewskim w Warszawie
• 3 lipca 2026 roku, godz. 19.00 – Koncert Laureatów w Studiu Polskiego Radia im. Agnieszki Osieckiej

Dla Śląska Cieszyńskiego to sygnał ważny nie tylko symbolicznie. Dwa wyróżnienia w jednym roku pokazują, że w regionie wciąż są ludzie, którzy potrafią przekazywać tradycję nie z opisu, lecz z własnego doświadczenia – przez śpiew, gwarę, haft, strój i codzienną pracę z młodszymi.

na podstawie: Powiat Cieszyn.