11 listopada: data wybrana po sporach politycznych, z tradycją policyjną

Przekazanie władzy wojskowej Józefowi Piłsudskiemu 11 listopada 1918 roku stało się osią sporów o symboliczny moment odzyskania niepodległości. Dzień ten, choć obchodzony nieoficjalnie wcześniej, przeszedł długą drogę od lokalnych uroczystości do państwowego święta przywróconego po 1989 roku.

Rok 1918 przyniósł szereg wydarzeń kończących okres zaborów. W listopadzie Polska znalazła się w centrum kilku równoległych aktów państwotwórczych. Dla zwolenników Piłsudskiego kluczowe było jego przybycie 10 listopada do Warszawy i przejęcie naczelnego dowództwa. Lewica wskazywała na utworzenie rządu w Lublinie. Ostatecznie to 11 listopada zyskał rangę pamiętnego dnia. Tego samego dnia Niemcy podpisały zawieszenie broni w Compiègne, co scalało datę z końcem I wojny światowej.

W pierwszych latach niepodległości data budziła spory, ale była już obchodzona. Pierwsze uroczystości odbyły się 11 listopada 1919 roku, mimo że kraj wciąż prowadził walki o granice. W 1926 roku premier Józef Piłsudski wydał okólnik, który ustalił dzień 11 listopada jako dzień wolny w administracji rządowej i podkreślał znaczenie tej daty dla wychowania młodzieży.

Instytucjonalizacja święta postępowała stopniowo. W 1926 roku minister spraw wewnętrznych gen. bryg. Felicjan Sławoj Składkowski wyznaczył 11 listopada także jako Święto Policyjne. W uzasadnieniu napisał, że ten dzień „jest więc w życiu Polskiej Służby Bezpieczeństwa tem wielkim ogniwem czynu, które łączy chlubne tradycje Straży Obywatelskiej z czasów okupacyjnych z obecną wielką organizacją Policji.” Na polecenie ministra komendant główny Policji miał przygotować instrukcję organizacyjną obchodów i rozesłać ją do jednostek. W praktyce pierwsze policyjne obchody odbyły się w listopadzie 1927 roku.

W 1937 roku Sejm uchwalił ustawę ustanawiającą 11 listopada państwowym Świętem Niepodległości. W międzyczasie święto było obchodzone różnie: w 1928 r. Plac Saski w Warszawie przemianowano na Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego, a obchody dziesięciolecia w 1928 r. miały charakter oficjalny i widowiskowy.

Okres drugiej wojny i powojenny system komunistyczny przerwały tradycję. W latach 1939–1944 oficjalne obchody były niemożliwe, a po 1945 roku władze PRL ustanowiły 22 lipca świętem państwowym. Przez dekady obchodzenie 11 listopada było zakazane i wiązało się z represjami. Mimo zakazów, w latach 70. i 80. dochodziło do patriotycznych manifestacji przy Grobie Nieznanego Żołnierza, które milicja traktowała jako nielegalne zgromadzenia; ostatnie ich rozpędzenie odnotowano w 1988 roku.

Święto zostało przywrócone ustawą sejmową w 1989 roku. Od tego czasu 11 listopada jest dniem wolnym od pracy i obchodzonym uroczyście w całym kraju, z centralnymi obchodami przed Grobem Nieznanego Żołnierza na pl. Piłsudskiego w Warszawie. W ciągu dziejów data ta łączyła różne tradycje mundurowe i cywilne, co zaakcentowano także w dokumentach organizacyjnych Policji Państwowej i w działaniach Komendy Głównej Policji.

na podstawie: Policja Cieszyn.